Guía para dentistas
Como facer un periodontograma
Que se mide dente a dente, como se anota co formato de SEPA, que índices saen del e como se usa para diagnosticar e facer o seguimento do paciente.
Revisado o .
En resumo
- O periodontograma rexistra, en seis puntos de cada dente, a profundidade de sondaxe e a posición da marxe enxival, e con elas o nivel de inserción.
- Complétase co sangrado á sondaxe, a placa, a supuración, as furcas, a mobilidade e o ancho de enxiva.
- Del saen os índices que se seguen no tempo: a porcentaxe de placa e de sangrado, a sondaxe e a inserción medias e as bolsas de 4 mm ou máis.
- É a base do diagnóstico coa clasificación de 2018 e da reavaliación despois do tratamento, así que o útil é poder comparalo coa exploración anterior.
Que é e cando se fai
É o rexistro da situación periodontal de toda a boca, dente a dente. Faise ao diagnosticar unha periodontite, ao reavaliar despois do tratamento e nas visitas de mantemento, para ver se a enfermidade segue estable.
A guía de práctica clínica da Federación Europea de Periodoncia (EFP) para a periodontite de estadios I a III, que SEPA adaptou ao castelán, pide reavaliar o paciente despois da instrumentación subxenxival e seguilo despois en mantemento, a intervalos de entre 3 e 12 meses segundo o seu risco.
Que se anota de cada dente
Ausente ou implante
Márcase antes de comezar. Os ausentes non se exploran; un implante sóndase coma un dente, pero non ten furca.
Mobilidade
De 0 a 3, segundo canto se move o dente ao empuxalo.
Furcas
Nos molares e no primeiro premolar superior, cunha sonda curva (de Nabers), segundo canto entra en horizontal: inicial (menos de 3 mm), aberta (de 3 a 5 mm) ou completa (máis de 5 mm, ou de lado a lado).
Ancho de enxiva
Por vestibular, en milímetros: da marxe á liña mucoxenxival.
Prognóstico
Bo, dubidoso, malo ou imposible, para planificar o tratamento.
Que se mide en cada punto
Cada dente explórase en seis puntos: tres por vestibular (distal, centro e mesial) e tres por palatino ou lingual. En cada un anótase:
- A profundidade de sondaxe: da marxe da enxiva ao fondo do suco ou da bolsa, en milímetros.
- A marxe enxival: a cantos milímetros está a marxe da liña amelocementaria. En positivo se a enxiva se retirou (recesión) e en negativo se cobre parte da coroa.
- O sangrado á sondaxe, que a ferramenta de SEPA gradúa de 1 a 3.
- A placa e a supuración, se as hai.
O nivel de inserción non se mide: calcúlase sumando a marxe e a sondaxe. É o dato que conta para clasificar a periodontite, porque se refire á liña amelocementaria, que non se move, e non á marxe da enxiva, que si.
Como sondar
- Cunha sonda periodontal milimetrada, paralela ao eixe do dente e cunha forza suave, duns 0,25 N (uns 25 gramos).
- Sempre na mesma orde, para non saltar puntos: por exemplo, a arcada superior por vestibular dun lado ao outro, despois por palatino, e o mesmo na inferior.
- Ditándolle as cifras a un axudante, ou cun programa no que cada cifra salta soa á caixa seguinte, para non soltar a sonda.
- Anotando o sangrado de cada sector xusto despois de sondalo: aparece nos segundos seguintes.
Os índices que saen del
Porcentaxe de placa
Puntos con placa sobre o total de puntos dos dentes presentes. Serve para ver, e ensinarlle ao paciente, onde non chega a súa hixiene.
Porcentaxe de sangrado
Puntos que sangran ao sondar sobre o total. É o mellor reflexo da inflamación.
Sondaxe media e inserción media
A media dos puntos sondados, en milímetros.
Bolsas de 4, 5 e 6 mm ou máis
Cantos puntos chegan a esa profundidade e que porcentaxe son do total sondado. Son as que hai que tratar e vixiar.
Cada programa cóntaos un pouco á súa maneira: hai quen divide entre todos os puntos, tamén os que non se sondaron. Para comparar dúas exploracións, que as calculase o mesmo.
Do periodontograma ao diagnóstico
A clasificación de 2018, do World Workshop da Academia Americana de Periodoncia e a EFP, define a saúde e a xinxivite polo sangrado: co periodonto intacto, menos do 10 % de puntos que sangran e sondaxes de 3 mm ou menos é saúde; un 10 % ou máis é xinxivite.
Na periodontite, o estadio sae sobre todo da perda de inserción interdental no punto máis afectado, e axústase cos dentes perdidos pola enfermidade e a complexidade do caso:
Estadio I
Perda de inserción interdental de 1 a 2 mm, sondaxe máxima de 4 mm e ningún dente perdido por periodontite.
Estadio II
De 3 a 4 mm, sondaxe máxima de 5 mm e ningún dente perdido por periodontite.
Estadio III
De 5 mm ou máis e ata 4 dentes perdidos por periodontite. Complícano as sondaxes de 6 mm ou máis, os defectos óseos verticais e as furcas de clase II ou III.
Estadio IV
De 5 mm ou máis, con 5 dentes ou máis perdidos por periodontite ou unha rehabilitación complexa por diante.
A extensión é localizada se afecta a menos do 30 % dos dentes. O grao (A, B ou C) indica o ritmo de progresión: pártese do B, e o tabaco e a diabete súbeno (polo menos B con menos de 10 cigarros ao día ou unha HbA1c por debaixo do 7 %; C con 10 ou máis, ou cun 7 % ou máis).
É parte da historia clínica
O periodontograma forma parte da historia clínica do paciente, e a Lei 41/2002 obriga a conservala como mínimo cinco anos desde a alta de cada proceso asistencial. Unha exploración rematada non se corrixe enriba: se algo cambia, faise outra, e así queda a evolución.
O paciente ten dereito a acceder á súa historia clínica e a obter unha copia. Darlle o seu periodontograma, ademais, axúdalle a entender o tratamento.
Como o fai tuuth
- O periodontograma está na ficha do paciente, na lapela Historia periodontal, co formato de SEPA: sondaxe, marxe, sangrado de 1 a 3, placa, supuración, furcas, mobilidade, ancho de enxiva, prognóstico, implante e unha nota por dente.
- Os dentes ausentes e os implantes veñen marcados do odontograma e da exploración anterior.
- Escribes a cifra e o cursor salta só á caixa seguinte; nunha tableta sae un teclado propio, co signo menos. Todo se garda só.
- Calcula o nivel de inserción e os índices mentres escribes, e compara cada exploración coa anterior: no gráfico, o fondo da bolsa de entón; na grade, en verde as sondaxes que baixaron 2 mm ou máis e en vermello as que subiron.
- Ao pechala queda na historia clínica, con quen a pechou e cando, e xa non se pode cambiar nin borrar. Descárgase en PDF para o paciente, cunha lenda que lle explica cada cousa.
Vai incluído nos 50 € ao mes, coma o resto de tuuth, e pode usalo todo o equipo, tamén a hixienista.
Proba tuuth 7 días gratis →Preguntas frecuentes
Que diferenza hai entre a profundidade de sondaxe e o nivel de inserción?
A sondaxe mídese desde a marxe da enxiva, que se move cando se inflama ou se retira; a inserción mídese desde a liña amelocementaria, que non se move. Por iso a inserción di canto soporte perdeu o dente e é a que conta para o estadio da periodontite. Calcúlase sumando a marxe enxival e a sondaxe.
Cada canto hai que facer un periodontograma?
Ao diagnosticar, ao reavaliar despois do tratamento e no mantemento. A guía da Federación Europea de Periodoncia propón visitas de mantemento cada 3 a 12 meses, segundo o risco do paciente.
Con que forza hai que sondar?
Suave, duns 0,25 N (uns 25 gramos), coa sonda paralela ao eixe do dente. Con máis forza a sonda atravesa o tecido inflamado e a sondaxe sae máis profunda do que é.
Que índices hai que calcular?
Os habituais son a porcentaxe de placa, a porcentaxe de sangrado á sondaxe, a sondaxe e a inserción medias e a porcentaxe de puntos con bolsas de 4, 5 e 6 mm ou máis. O sangrado é o que mellor reflicte a inflamación: menos do 10 % de puntos, con sondaxes de 3 mm ou menos, é saúde periodontal segundo a clasificación de 2018.
Podo usar o periodontograma de SEPA?
Si: a Sociedade Española de Periodoncia ten un na súa web, aberto e sen rexistro, co mesmo formato. Garda cada exploración nun ficheiro, así que o historial de cada paciente tes que levalo ti; no programa da clínica queda na súa ficha.
Hai que darlle unha copia ao paciente?
Se a pide, si: a Lei 41/2002 dálle dereito a acceder á súa historia clínica e a obter copia dos datos que figuran nela. Moitas clínicas dánlla igualmente, porque lle axuda a entender o tratamento.
Normativa e fontes
- Periodontograma da Sociedade Española de Periodoncia (SEPA)
- Papapanou e cols. (2018). Periodontitis: consensus report of workgroup 2 of the 2017 World Workshop. J Clin Periodontol
- Tonetti, Greenwell e Kornman (2018). Staging and grading of periodontitis. J Clin Periodontol
- Chapple e cols. (2018). Periodontal health and gingival diseases and conditions on an intact and a reduced periodontium. J Clin Periodontol
- Sanz e cols. (2020). Treatment of stage I–III periodontitis: the EFP S3 level clinical practice guideline. J Clin Periodontol
- Tratamiento de la periodontitis en estadios I–III: a guía da EFP adaptada por SEPA (en castelán)
- Lei 41/2002, básica reguladora da autonomía do paciente (BOE)
Máis guías para clínicas dentais
Esta guía resume a clasificación e as recomendacións das sociedades científicas de periodoncia; non substitúe o criterio clínico nin a formación en periodoncia.