Guía para dentistas

O consentimento informado na clínica dental

Cando ten que ser por escrito, que ten que contar, quen asina por un menor, canto tempo se garda e se vale asinado nunha tableta ou desde o móbil do paciente.

Revisado o 11 de outubro de 2026.

En resumo

É a conformidade libre e consciente do paciente cun tratamento, despois de recibir a información axeitada. Regúlao a Lei 41/2002, de autonomía do paciente.
Como regra xeral é verbal, pero ten que ser por escrito na cirurxía, nos procedementos invasivos e nos que teñen riscos notorios: nunha clínica dental, boa parte do día a día.
O documento non substitúe a explicación do odontólogo: recóllea. Ten que contar as consecuencias seguras, os riscos (tamén os dese paciente en concreto) e as contraindicacións.
O paciente pode revogalo por escrito cando queira. Forma parte da historia clínica e consérvase como mínimo cinco anos.

Que é e quen o recolle

A Lei 41/2002 defíneo como a conformidade libre, voluntaria e consciente do paciente, manifestada en pleno uso das súas facultades despois de recibir a información axeitada, para que teña lugar unha actuación que afecta á súa saúde. Toda actuación o necesita (art. 8.1).

Recólleo quen trata: o médico responsable do paciente garante o seu dereito á información, e tamén responden de informalo os profesionais que o atenden ou lle aplican unha técnica concreta (art. 4.3). Non é un trámite para deixar na recepción.

Cando ten que ser por escrito

A regra xeral é o consentimento verbal. A lei esixe que sexa por escrito en tres casos (art. 8.2):

As intervencións cirúrxicas.
Os procedementos diagnósticos e terapéuticos invasivos.
Os procedementos que supoñen riscos ou inconvenientes de notoria e previsible repercusión negativa sobre a saúde do paciente.

Nunha clínica dental adoitan entrar aí as extraccións e a cirurxía dos cordais, os implantes, os enxertos e a elevación de seo, a cirurxía periodontal, a endodoncia e a anestesia. A lei engade que canto máis dubidoso é o resultado dunha intervención, máis necesario é o consentimento por escrito (art. 10.2): por iso tamén se recolle en tratamentos longos ou estéticos, como a ortodoncia, as carillas ou o branqueamento.

Que ten que contar

Fai falta un documento por cada actuación, con información suficiente sobre o procedemento e os seus riscos (art. 8.3). Antes de que o asine, o odontólogo tenlle que ter explicado como mínimo (art. 10.1):

As consecuencias seguras

O que o tratamento vai producir con seguridade: por exemplo, que tras unha extracción queda un oco que pode precisar repoñerse.

Os riscos dese paciente

Os relacionados coas súas circunstancias persoais ou profesionais: a súa medicación, as súas enfermidades, o tabaco… É xusto o que un modelo xenérico non pode traer escrito.

Os riscos probables

Os que poden aparecer en condicións normais, segundo a experiencia e o estado da ciencia, ou que están directamente relacionados co tipo de intervención.

As contraindicacións

Cando non convén facer o tratamento.

Un bo documento conta ademais que é o tratamento e para que serve, que alternativas hai (tamén non tratarse) e que pasa se non se trata, con palabras que o paciente entenda. E deixa fóra as cláusulas económicas e de exoneración: o consentimento cobre os riscos que se explicaron, non un tratamento mal feito.

Menores e pacientes que non poden decidir

Menores de 16 anos

Se o menor non é capaz intelectual nin emocionalmente de comprender o alcance do tratamento, consente o seu representante legal (o pai, a nai ou o titor) despois de escoitar a súa opinión (art. 9.3.c). A Lei orgánica 1/1996 considera que a partir dos 12 anos ten en todo caso madurez suficiente para ser oído (art. 9.2).

De 16 e 17 anos, ou emancipados

Asinan eles: non cabe o consentimento por representación (art. 9.4), agás que non poidan decidir. Só se a actuación é de grave risco para a súa vida ou a súa saúde, a criterio do facultativo, consente o seu representante legal, despois de oír e ter en conta a súa opinión.

Adultos que non poden decidir

Se, a criterio do médico responsable, o paciente non pode tomar decisións, ou ten a capacidade modificada xudicialmente e así consta na sentenza, consente o seu representante legal ou, se non o ten, as persoas vinculadas a el por razóns familiares ou de feito (art. 9.3). Sempre no seu beneficio e facéndoo participar no posible (arts. 9.6 e 9.7).

Cando asina outra persoa, o documento ten que dicir quen asina e en calidade de que: o nome do paciente e o de quen asina por el son dous datos distintos.

Revogalo

O paciente pode revogar libremente o seu consentimento por escrito en calquera momento (art. 8.5), sen ter que dar explicacións.

O prudente é non destruír o asinado: anótase a revogación coa súa data e quen a recibe, e o documento orixinal segue na historia, porque explica o que se fixo ata entón.

Canto tempo se garda

O consentimento forma parte da historia clínica, e a lei obriga a conservala en condicións que garantan que se mantén e que está segura, aínda que non sexa no soporte orixinal, como mínimo cinco anos desde a alta de cada proceso asistencial (art. 17.1). Algunhas comunidades autónomas piden máis tempo: mira a norma da túa.

O paciente ten dereito a acceder á súa historia clínica e a obter unha copia (art. 18), así que o natural é darlle a súa ao asinar.

En papel, nunha tableta ou desde o móbil

A lei pide que sexa por escrito, non que sexa en papel. Un documento electrónico ten o valor que lle corresponde segundo a súa natureza (Lei 6/2020, art. 3), e o regulamento europeo eIDAS impide negar efectos xurídicos ou valor como proba a unha sinatura polo mero feito de ser electrónica ou de non ser cualificada (art. 25.1). Só a sinatura cualificada, a que vai cun certificado, equivale por lei á manuscrita (art. 25.2).

Na práctica, a que se fai co dedo nunha pantalla é unha sinatura electrónica simple. Se alguén a discute, hai que poder demostrar quen asinou, que asinou e cando, así que tan importante como a sinatura é o que se garda con ela:

O texto exacto que viu o paciente, cunha pegada (un hash) que permita comprobar que non cambiou despois.
A data e a hora, quen o rexistrou na clínica e como se identificou o paciente: en persoa, cun código enviado ao seu correo, coa súa data de nacemento…
Se se asinou na clínica ou a distancia e, nese caso, por que canle lle chegou a ligazón.
Unha copia para o paciente.

Mandar o documento ao móbil serve para que o paciente o lea con calma antes da cita, pero non substitúe a conversa co seu odontólogo: a información dáse, como regra xeral, de palabra (art. 4.1), e o documento recóllea.

Como o fai tuuth

Trae 19 modelos redactados de novo en 2026, en castelán, catalán, éuscaro, galego e inglés, todos coa mesma estrutura: que é, en que consiste, alternativas (tamén non tratarse), riscos frecuentes, riscos pouco frecuentes pero importantes, que pasa se non se trata e que facer despois. Entre eles, extracción, cordais, endodoncia, implante, enxerto óseo, elevación de seo, periodontal, ortodoncia, aliñadores, próteses, carillas, branqueamento e anestesia local, e unha autorización de imaxes na que o paciente marca si ou non a cada uso.
Cada documento sae cos datos do paciente e do odontólogo, no idioma que escollas, e cun espazo para os riscos pola súa situación persoal.
Asínase co dedo na pantalla da clínica (se queres, cun código enviado ao correo do paciente) ou a distancia: mándaslle unha ligazón por correo electrónico ou WhatsApp, confirma a súa data de nacemento (e un código, se ten correo na súa ficha) e asínao desde o móbil. Se asina o pai, a nai, o titor ou un representante legal, escribe o seu propio nome.
Cada sinatura deixa un PDF co seu rexistro: data e hora da clínica, como se identificou o paciente, por que canle lle chegou, quen o rexistrou e a pegada SHA-256 do documento, e se o correo ao que foi o código se verificara antes na clínica. O PDF gárdase bloqueado durante cinco anos, sen que se poida cambiar nin borrar.
O paciente recibe a súa copia, e se revoga o consentimento queda anotado coa data e quen o rexistrou, sen borrar o asinado.

Cada sinatura leva o seu rexistro de probas. Vai incluída nos 50 € ao mes, sen custo por sinatura, e pode recollela todo o equipo.

Proba tuuth 7 días gratis →

Preguntas frecuentes

Fai falta consentimento por escrito para unha limpeza ou un empaste?

A lei só o esixe por escrito para a cirurxía, os procedementos invasivos e os que teñen riscos notorios; no demais abonda co verbal, anotado na historia clínica. Recollelo tamén por escrito en tratamentos sinxelos non está prohibido e deixa constancia do que se explicou.

Vale un modelo xenérico?

Como base, si, pero a lei pide informar tamén dos riscos relacionados coas circunstancias dese paciente (art. 10.1 da Lei 41/2002). O que a súa saúde, a súa medicación ou o seu caso engaden hai que escribilo no seu documento.

Quen asina se o paciente ten 16 ou 17 anos?

El mesmo: a partir dos 16 anos, ou se está emancipado, non cabe o consentimento por representación. Só nunha actuación de grave risco para a súa vida ou a súa saúde, a criterio do facultativo, consente o seu representante legal, despois de oír a súa opinión.

É válido asinar nunha tableta?

Si: unha sinatura non se pode rexeitar como proba polo mero feito de ser electrónica (regulamento eIDAS, art. 25.1). É unha sinatura simple, así que se alguén a discute hai que poder demostrar quen asinou, que e cando: garda co documento o rexistro da sinatura.

E asinado a distancia, desde o móbil do paciente?

A lei non esixe que se asine na clínica, pero si que o paciente recibise antes a información, que como regra xeral se dá de palabra. O importante é identificalo ben (a súa data de nacemento, un código no seu correo) e gardar o rexistro de como e cando asinou.

Canto tempo hai que gardar os consentimentos?

Como parte da historia clínica, un mínimo de cinco anos desde a alta de cada proceso asistencial (art. 17.1 da Lei 41/2002). Algunhas comunidades autónomas fixan prazos máis longos.

Pode o paciente botarse atrás despois de asinar?

Si, pode revogalo por escrito en calquera momento e sen dar explicacións (art. 8.5). O prudente é anotar a revogación coa súa data e conservar o documento asinado.

Normativa e fontes

Máis guías para clínicas dentais

Esta guía resume a lei estatal e non é asesoramento xurídico. As comunidades autónomas teñen normas propias sobre a historia clínica e os dereitos do paciente: consulta a da túa ou o teu asesor.